نقد فیلم

نقد و بررسی فیلم جویندگان The Searchers (1956)

شکوه وسترن در لانگ شات

((چه چیزی باعث آوارگی یک مرد می شود، چه چیزی یک مرد را سرگردان می کند، او خانه و زندگی را رها کرده و به همه چیز پشت می کند و دورمی شود و دورمی شود،)) جویندگان در تیتراژ با همین آواز آغاز می شود و مفهوم این شعر در ابتدا تداعی کننده ی زندگی  و روزگار یک مرد است، مردی که در همان یک دقیقه ی نخستین، جان فورد با میزانسن درخشانش وی را به مخاطب می شناساند و در پس یک آشنایی زدایی فرمالیستی، پرسناژی خلق کرده که رفته رفته ایتن ادواردز(جان وین) تا پایان برای بیننده شخصیتی به شدت جذاب با تضادهایی درونی همراه است. می توان به جرات گفت که جویندگان درجه ی کمال سینمای فورد است. یک وسترن سرپا و استخوان دار با فرمی به شدت اصولی و وسواسی که دوربینش در ثبت لحظات و اکتها با میزانسنی چفت و بسط شده قصه اش را در پس یک تعقیب و در دل سفری بی پایان روایت می کند که اینگونه پیرنگ فقط از دست استادی چون جان فورد بر می آید.

فیلم جویندگان در همان ثانیه های نخستینش خانواده ای را به تصویر کشیده که برای مخاطب قابل لمس است و دوربین با برداشت های آهسته اش زندگی آنان را در میزانسنی گرم به نمایش می گذارد.  سکانس آغازین فیلم بسیار گیرا و اصولی گرفته شده تا حدی که می توان گفت چنین معرفی ای از افراد و اعضای یک خانواده در سینمای کلاسیک نظیر ندارد. پس از پایان تیتراژ دری را می بینیم که بوسیله ی زنی باز شده و دوربین در میان تاریکی پشت به زن با یک نمای مدیوم شات از او، با تراولینگی آرام رو به جلو، همراه زن حرکت می کند و به بیرون از خانه می رود. چیزی که در فضای خارجی دیده می شود صحرایی سوزان با خارچه ها و کاکتوس هایش است که به مانند اکثر لوکیشن های فورد خود نمایی می کند. سپس زن با نگاهی نافذ در حال کاوش به روبرویش خیره مانده است تا اینکه در نمایی لانگ شات اسب سواری را می بینیم که آرام آرام از میان خارچه ها گذشته و نزدیک خانه می گردد.

 سپس تک تک افراد خانواده یک به یک وارد صحنه شده و نظاره گر آمدن غریبه با نگاهی متعجب رو به صحرا خیره می مانند. در همین چند پلان، جان فورد شخصیت اصلی اش  به همراه اعضای خانواده را فقط در طول ۲ دقیقه معرفی می کند. یعنی می توان گفت که چنین آغازی، یکی از بهترین معرفی های تاریخ سینماست. یعنی در مدت ۲ دقیقه با تک تک اعضای خانواده آشنا شده و ورود غریبه ای به نام ایتن نوید داده می شود که این موضوع خودش، اولین المان تحریک  بیننده برای دنبال کردن قصه و برانگیختن حس کنجکاوی اش برای شناختن آن غریبه ی تنهاست. جان فورد در همین چند سکانس آغازین فیلم جویندگان، نمایشی خیره کننده از فرم را به تصویر می کشد. در نمای اول مادر درب خانه را باز می کند با اینکه محل استقرار دوربین در داخل خانه است. سپس در پایان فیلم نمایی را داریم که همه ی دوستان و آشنایان وارد خانه می شوند و باز هم دوربین در همان نقطه ی داخلی است و ایتن تنها بیرون از خانه ایستاده و درب بسته می شود.

 اگر به قاب بندی ها جویندگان توجه کنیم پی می بریم که فیلمساز دو قاب را به صورت موازی در داخل هم    (قاب در قاب) با وسواس طراحی نموده که همین موضوع می تواند نقش پر رنگی بر فرم فیلم بیافزاید و در پس چنین نماهایی در میزانسن کاراکتر اصلی با تصویر ویژه ای به نمایش در می آید. ابتدای فیلم قهرمان داستان از ناکجا آباد به دل یک خانواده می آید و سپس در پایان تک و تنها پس از تشکیل شدن یک خانواده ی جدید دل به بیابان می زند و می رود. اینگونه پرسناژ ها، شخصیت های مورد علاقه ی فیلمساز ماست. یعنی می توان اینطور در نظر گرفت که چنین تعریفی از شخصیت و نمایش عاقبتش یکی از المان های مهم تالیفی سینمای فورد به حساب می آید چون همیشه کاراکترهای او آدمهایی تنها و اکثرآ بدون خانه و خانواده هستند اما همیشه نقش یک ناجی را بازی می کنند. ایتن ادواردز همان شخصیت آشنایی است که اگر مخاطب، سینمای فورد را دنبال کرده باشد او را می شناسد. وی با همان اخلاقیات تند و بد مزاجش که یک دل رحمی خشن در پس رفتارش نهفته دارد در مسیری قدم می گذارد که در آثار قبلی مثل ریوگرانده، دختری با روبان زرد و دژ آپاچی به یاد داریم و حتی در فیلمهای بعدی فیلمساز مانند سواره نظام، دو نفر با هم تاختند و چه کسی لیبراتی والانس را کشت این نوع شخصیت از جان وین بار دیگر ادامه پیدا می کند و تکمیل می شود. با اینکه شاید بتوان این نقد را به جان فورد وارد کرد که در آثار وسترنش پرسناژهای جان وین تکرار و تکرار می شوند اما این تکرارها خسته کننده و لوث نمی شوند چون با درام فیلم و پیرنگ در هم می آمیزند و فضا را طوری تنگ می کنند که این ژانر گویی به چنین پرسناژی نیازمند است. چون این مدل قهرمانهای تنها و بدون خانواده در آثار دیگر فیلمسازهای این ژانر هم جریان دارد مانند سه گانه ی هاوارد هاکس(ریو براوو، الدورادوو، ریو لوبو)، ماجرای نیمروز فرد زینه مان، وارلوک ادوارد دیمیتریک و این گروه خشن سام پکینپا حال پس از اینکه شخصیت ایتن ادواردز برای ما روشن شد کاراکتر مکمل وی وارد داستان می شود  که وزنه ی ترازو را میان تجربه و ناشی گری، صبر و تندروی، پیری و جوانی و المان های متضاد دیگر قرار دهد و شجاعت را در پس درام بسنجد. این همان نکته ی مهمی است که در پیرنگ جویندگان جریان دارد. به نوعی ایتن و مارتی جوان دو قطب متضاد یکدیگر اند که در طول سفری غیر منتظره برای پیدا کردن دبی باید پا به آزمونی جدید بگذارند. ایتن تنهایش آزمایش می شود و مارتی شجاعت و عشقش. اما در پایان این مارتی است که به مقصود رسیده و ایتن بار دیگر تنها می شود و این موضوع با بسته شدن درب خانه در نمای آخر تداعی کننده ی مسیر زندگی قهرمان بی کاشانه ی فیلم است.

مقله مرتبط : نقد فیلم جدید گیرمو دل تورو “شکل آب (Shape of Water)”

قبیله ی کومانچی ها تنها قبیله ای است که در سینمای فورد همیشه از طرف سرخ پوستان شورش  می کنند و علیه سفید پوستان به جنگ و غارت می پردازند.

 یعنی فورد با یک نگاه خرده دموکرات همه ی سرخ پوستان را به زیر تیغ مهاجرین سفید پوست نمی برد اما تنها چیزی که در برخی از آثار وسترن او آدمی را اذیت می کند یک نیمچه نگاه شوونیستی است که این هم از خوی راست گرایی و حفظ منافع ملی یک آمریکایی نشئت می گیرد که همین موضوع اغلب باعث انتقادهایی از جان فورد شده است. اما نباید از این موضوع گذشت که در روایت تاریخ آمریکا بخصوص در قرن نوزدهم نشان ندادن تبعیض های نژادی خودش یک گره ی کور است و در برخی اوقات حتی دوربین فورد بی رحمی های نژادپرستانه را نشانه می رود(مانند فیلم پائیز قبیله ی شاین) اما با کمی اغماض  و مسامحه. اما اگر در میان فیلمسازان آمریکایی گشتی بزنیم می توان گفت که جان فورد آمریکایی ترین فیلمساز هالیوود است. کارگردانی که در آثارش ملیت نقش پررنگی دارد حال می خواهد نمایش جنگ داخلی باشد یا کشتار رنگین پوستان، اما وقتی به پرچم آمریکا می رسد یک شکوه و عزمت را به نمایش   می گذارد. جویندگان هم در همین راستا قدم بر می دارد. آدمهایی که در ناحیه ی تگزاس برای اینکه از خانه و کاشانه شان دفاع کنند(حال آیا آنجا خانه ی آنهاست یا به زور از دست سرخ پوستان گرفته شده این خودش یک بحث جامعه شناسی است که در تاریخ آمریکا نهفته است) حاضرند با سرخ پوستان یاغی بجنگند و تا حد مرگ بر اصولشان پایبند باشند و در راهشان با وحدت در کنار یکدیگر مبارزه نمایند.

در پایان می توان گفت که جویندگان جدا از یک نگاه مخالف از زعم نگارنده(یعنی همان نگاهی که به سرخ پوستان دارد) یکی از بهترین و اصولی ترین فیلمهای ژانر وسترن محسوب می شود. فیلمی که با فرم و میزانسن سخن می گوید و در پس همین اجزا تک تک آدمهایش را می سازد.

 به جرات در نظر نگارنده جویندگان در کنار ریو براوو(هاوارد هاکس) و ماجرای نیم روز(فرد زینه مان) جزوء سه وسترن برتر تاریخ سینماست و آن را می توان کلاس درس جان فورد دانست. چون تمام المانها و نکته هایی که فورد را به عنوان یک سینماگر مولف تثبیت نموده در این فیلم جریان دارد و به نوعی یکی از کامل ترین آثار فیلمسازش به حساب می آید.

کارگردان: جان فورد

بخوانید : “کشتن گوزن مقدس”:‌ نقد و بررسی یک فیلم عجیب !

مرجع
آلبالو
تگ

نظر شما چیست؟

avatar
  عضویت  
اشاره به موضوع
بستن
بستن